Home Publikacje Nowe Przepisy Pozwy zbiorowe
Pozwy zbiorowe

 

Dnia 19 lipca 2010 roku zacznie obowiązywać ustawa z dnia 17 grudnia 2009 roku
o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (dalej - Ustawa). Wprowadza ona
do polskiego prawa tzw. pozwy zbiorowe (ang. class action).



Nowe przepisy ułatwią dostęp do sądu w sytuacjach, w których dochodzenie roszczenia
w postępowaniu grupowym jest korzystniejsze dla zainteresowanego niż indywidualne występowanie z własnym roszczeniem. Szczególne znaczenie regulacja ta ma przy małych kwotowo roszczeniach, gdzie dla osób poszkodowanych nieopłacalne jest wnoszenie indywidualnej sprawy do sądu. Zaletą takiego postępowania jest fakt, że koszty opłat sądowych są mniejsze i dodatkowo rozkładają się – tak jak opłaty za ekspertyzy czy biegłych - na wszystkich członków grupy.


Ustawa pod pojęciem pozwu zbiorowego rozumie sądowe postępowanie cywilne w sprawach, w których dochodzone są roszczenia jednego rodzaju, co najmniej 10 osób, oparte na tej samej albo takiej samej podstawie faktycznej. Innymi słowy celem postępowania grupowego jest kumulacja w jednym postępowaniu roszczeń wielu osób, które poniosły podobną szkodę w wyniku jednego zdarzenia.


Niezbędne jest więc, aby okoliczności faktyczne uzasadniały żądanie wspólne dla wszystkich roszczeń.

Art. 1 ust. 2 Ustawy stanowi, że postępowanie grupowe ma zastosowanie w trzech rodzajach spraw:

*

o roszczenia o ochronę konsumentów – najbardziej powszechne to sprawy z tytułu roszczeń konsumentów w stosunku do przedsiębiorcy wynikające z umowy: najmu, sprzedaży, kredytu, pożyczki czy przewozu (np. niezgodny z umową standard hotelu na wakacjach)
*
z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny – ponoszą ją zarówno producenci jak i dystrybutorzy, wytwórcy materiału, surowca albo części składowej produktu, podmioty podające się za producenta, importera oraz podmioty, które w zakresie swojej działalności gospodarczej zbyły produkt niebezpieczny (np. niekorzystne działanie lekarstw) oraz
*
z tytułu czynów niedozwolonych (np. zrzucanie śniegu z dachu wprost na zaparkowane samochody), z wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych (np. roszczeń o naruszenie zdrowia i związane z nim roszczenia majątkowe – np. zwrot kosztów leczenia czy zwrot kosztów transportu).


Warto zauważyć, że w sprawach o roszczenia pieniężne postępowanie grupowe jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wysokość roszczenia każdego członka grupy jest ujednolicona – zestandaryzowana – przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. A zatem wszystkie osoby, które poniosły w wyniku jednego zdarzenia podobną szkodę (a zatem należące do tej samej kategorii poszkodowanych)  otrzymają takie samo odszkodowanie, niezależnie od tego jaka jest faktyczna indywidualna szkoda. Tym samym niezbędnym warunkiem wszczęcia postępowania grupowego w sprawach o roszczenia pieniężne jest otrzymanie przez sąd zgody wszystkich członków grupy na ryczałtowe odszkodowanie (zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej). Obowiązkiem sądu jest ustalenie wysokości żądania pozwu zbiorowego w sprawach o roszczenia pieniężne.



Należy mieć na uwadze fakt, że postępowanie grupowe może służyć także przedsiębiorcom – w szczególności z roszczeniami wynikającymi z naruszenia prawa konkurencji (ang. private enforcement). Przedsiębiorcy mogą dążyć do ochrony swego interesu, który został naruszony wskutek stosowania praktyk ograniczających konkurencję zakazanych na mocy postanowień Traktatu.


Wyłączne uprawnienie do wytoczenia powództwa w postępowaniu grupowym przysługuje reprezentantowi grupy. Może nim być osoba będąca członkiem grupy albo powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w zakresie przysługujących im uprawnień. Prowadzi
on postępowanie w imieniu własnym, na rzecz wszystkich członków grupy.

Ustawodawca oprócz instytucji reprezentanta w postępowaniu grupowym wprowadził również instytucję zastępstwa. Pełnomocnikiem grupy może być wyłącznie adwokat
lub radca prawny, co ma służyć zapewnieniu profesjonalizmu oraz zabezpieczeniu interesów członków grupy przed sądem.


Ustawodawca określił, że wynagrodzenie pełnomocnika reprezentującego grupę osób
w postępowaniu grupowym nie będzie mogło przekraczać 20% zasądzonej przez sąd kwoty.


Niezależnie od wartości przedmiotu postępowanie grupowe należy do właściwości sądu okręgowego, który rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów zawodowych.


Istotną regulacją z punktu widzenia osób, które nie przyłączyły się do powództwa wnoszonego w postępowaniu grupowym albo z takiej grupy wystąpiły jest fakt, że wszczęcie postępowania grupowego nie wyłącza możliwości dochodzenia przez nie swych roszczeń. Zatem osoby, które z różnych powodów nie chcą uczestniczyć w postępowaniu grupowym mogą dochodzić swoich roszczeń indywidualnie.


Ważnym zapisem określonym w art. 8 Ustawy jest możliwość żądania przez pozwanego zobowiązania powoda przez sąd złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu.
Jak napisano w uzasadnieniu Ustawy „powództwo grupowe jest silnym elementem nacisku na pozwanego, który w związku z jego wytoczeniem stawiany jest często pod pręgierzem opinii publicznej musi także zarezerwować niekiedy znaczne sumy dla zapewnienia sobie możliwości skutecznej ochrony swoich praw”. Celem wprowadzenia zabezpieczenia kosztów postępowania grupowego jest zabezpieczenie roszczenia o zwrot kosztów na wypadek oddalenia powództwa. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego przez sąd terminu
do złożenia kaucji sąd na wniosek pozwanego odrzuci pozew i orzeknie o kosztach tak,
jak w przypadku cofnięcia pozwu.


Sąd – po pozytywnym rozstrzygnięciu na rozprawie dopuszczalności postępowania grupowego – wydaje postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym.
Po uprawomocnieniu się postępowania o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym sąd zarządza ogłoszenie o wszczęciu postępowania grupowego, które umieszcza w poczytnej prasie o zasięgu ogólnokrajowym. W szczególnych wypadkach sąd może zarządzić zamieszczenie ogłoszenia w prasie o zasięgu lokalnym.

Ogłoszenie to powinno zawierać między innymi informacje o możliwości przystąpienia
do grupy przez osoby, których roszczenia mogą być objęte powództwem grupowym poprzez złożenie reprezentantowi grupy, w oznaczonym terminie, nie krótszym niż jeden, a nie dłuższym niż trzy miesiące od daty ogłoszenia, pisemnego oświadczenia o przystąpieniu
do grupy.

Wydaje się słusznym rozwiązanie, wg którego osoba, która przed dniem wszczęcia postępowania grupowego wytoczyła przeciwko pozwanemu powództwo o roszczenie, które może być objęte postępowaniem grupowym, nie później niż do dnia zakończenia postępowania w pierwszej instancji może złożyć oświadczenie o przyjęciu do grupy. W takim przypadku sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania.


Zgodnie z art. 19 ust. 1 Ustawy cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia oraz zawarcie ugody wymaga zgody więcej niż połowy członków grupy. Dodatkowo sąd może uznać cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia jak też zawarcie ugody za niedopuszczalne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami albo zmierzają do obejścia prawa bądź rażąco naruszają interes członków grupy.


W wyroku zasądzającym świadczenie pieniężne sąd ustala, jaka kwota przypada każdemu członkowi grupy lub podgrupy. Tytułem egzekucyjnym do prowadzenia egzekucji świadczenia pieniężnego przypadającego członkowi grupy lub podgrupy jest wyciąg z wyroku wskazujący w szczególności wysokość należnego mu świadczenia.


Jedną z niewątpliwych zalet korzystania z instytucji pozwu zbiorowego jest opłata sądowa
od pozwu. Podczas gdy regułą jest, że opłata sądowa w sprawach majątkowych wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, w postępowaniu grupowym ustawodawca obniżył ją do 2%.


Miejmy nadzieję, że instytucja pozwu zbiorowego spowoduje szybsze i skuteczniejsze dochodzenie roszczeń oraz ograniczy ryzyko różnych rozstrzygnięć sądowych w takich samych sprawach.

 

Copyright (C) Agata Adamczyk - Kraków 2010
Zdjęcia: Jacek Nosal