Agata Adamczyk

Gazeta Prawna 24.05.2011

                                                        

 

W myśl przepisu art. 337 § 1 ksh akcje są co do zasady zbywalne. W wielu przypadkach jednak w interesie akcjonariuszy leży wprowadzenie możliwości kontroli składu osobowego spółki. Następuje to między innymi poprzez statutowe ograniczenia rozporządzania akcjami. Ograniczenia te, zwane winkulacją akcji, mogą dotyczyć wyłącznie akcji imiennych, nigdy zaś akcji na okaziciela (art. 337 § 2 ksh).

 

Tego typu postanowienia zwykle polegają na wprowadzeniu obowiązku uzyskania przez akcjonariusza zgody Spółki na rozporządzenie akcją. Wyrażenie takiej zgody następuje w postaci uchwały odpowiedniego organu. Zwykle jest to Zarząd, jednak akcjonariusze mogą postanowić w Statucie, że organem właściwym jest Rada Nadzorcza bądź Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy. W tym ostatnim przypadku możliwe jest także określenie quorum niezbędnego dla podjęcia uchwały oraz wymaganej większości. Ograniczenie może polegać również na wskazaniu kręgu podmiotów, przez które akcje mogą być nabywane. Zdarza się, że życzeniem akcjonariuszy jest ograniczenie ich kręgu do członków rodziny, do osób posiadających określone kwalifikacje zawodowe, itp. Takie zamknięcie spółki jest dopuszczalne pod warunkiem, że nie prowadzi do naruszenia prawa, dobrych obyczajów lub zasad współżycia społecznego.

 

Pamiętać jednak należy, że ograniczenie w obrocie akcjami stanowi wyjątek, a w konsekwencji podlega wykładni ścisłej. Jeśli więc akcjonariusze chcą skutecznie wprowadzić winkulację akcji – muszą zadbać o to, aby postanowienia Statutu w tym względzie były precyzyjne. W przeciwnym razie zapisy te będą nieważne, a w rezultacie rozporządzanie akcjami nie będzie podlegać żadnym ograniczeniom.

Zgodnie z przepisem art. 337 § 4 ksh statutowe ograniczenie zbywalności akcji imiennych poprzez obowiązek uzyskania zgody organu spółki dla swej skuteczności wymaga precyzyjnych zapisów określających obowiązki spółki na wypadek odmowy udzielenia zgody. Konieczne są w szczególności szczegółowe postanowienia, określające procedurę wskazania innego nabywcy, termin do jego wskazania, cenę albo sposób jej określenia oraz termin zapłaty. W przypadku braku tych postanowień akcja imienna może być zbyta bez ograniczenia. Warto o tym pamiętać przy redakcji zapisów Statutu.

 

Na koniec warto wskazać, że jeśli zapisy odnoszące się do winkulacji są prawidłowe, a dojdzie do zawarcia umowy zbycia akcji imiennych na rzecz podmiotów spoza kręgu określonego Statutem to transakcja taka nie może zostać w żaden sposób potwierdzona. Natomiast jeśli dojdzie do zbycia bez uzyskania zgody Spółki – wówczas czynność ta dotknięta jest bezskutecznością zawieszoną. Każda ze Stron transakcji może wystąpić do Spółki o udzielenie takiej zgody po zawarciu umowy.

W przypadku odmowy udzielenie zgody umowa zachowuje swoją ważność między stronami, natomiast jest bezskuteczna w stosunku do Spółki. Oznacza to, że Spółka odmówi dokonania wpisu nabywcy do księgi akcyjnej oraz nie będzie honorowała żadnych jego praw korporacyjnych. Nabywca będzie mógł względem zbywcy podnosić roszczenia z tytułu rękojmi za wady prawne.