Agata Adamczyk, Gazeta Prawna, 25.08.2009

 

Kodeks spółek handlowych zna cztery rodzaje spółek osobowych: jawną, partnerską, komandytową i komandytowo-akcyjną. W Polsce istnieją tysiące przedsiębiorców działających w tych formach prawnych. Istotna część wspólników tych spółek pozostaje w związkach małżeńskich objętych ustrojem wspólności ustawowej.

 

Czy małżonek wspólnika spółki osobowej powinien się obawiać odpowiedzialności za długi wynikające z umów zawartych przez spółkę? W jakich sytuacjach egzekucja takiego długu może być prowadzona z majątków rodzinnych wspólników oraz ich małżonków?

Jak powinien postąpić przedsiębiorca zawierający umowę ze spółką osobową, aby nie narazić się na brak lub istotne ograniczenie możliwości zaspokojenia swoich roszczeń?

 

Zgodnie z przepisem art. 22 § 2 kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Jednocześnie, w myśl przepisu art. 30 § 1 wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika). Przepis § 1 nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

 

Powyższe regulacje odnoszą się również do wspólników odpowiadających bez ograniczenia w innych osobowych spółkach prawna handlowego, tj. do komplementariusza w spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej, a także do partnerów w spółce partnerskiej (z uwzględnieniem ogólnych modyfikacji dotyczących ich odpowiedzialności).

 

Wierzyciel spółki osobowej może zatem, dochodząc swoich roszczeń, wybrać jedną z dwóch przewidzianych prawem dróg procesowych:

 

Wariant I.

 

Wierzyciel może pozwać spółkę, solidarnie ze wspólnikami odpowiadającymi bez ograniczenia i w konsekwencji uzyskać tytuł egzekucyjny (np. prawomocny wyrok) przeciwko wszystkim tym podmiotom. Na jego podstawie wierzyciel będzie mógł wszcząć egzekucję w pierwszej kolejności w stosunku do majątku spółki. Dopiero, jeśli okaże się ona bezskuteczna – możliwe będzie wszczęcie egzekucji względem każdego ze wspólników.

Egzekucja w stosunku do wspólnika będzie mogła być skierowana do:

 

a) majątku osobistego tego wspólnika,

b) jego wynagrodzenia za pracę (o ile pozostaje w stosunku pracy),

c) wypłaconego małżonkowi zysku z tytułu członkostwa w spółce,

d) korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych, z praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy.

 

Wierzyciel będzie mógł skierować egzekucję do majątku wspólnego wspólnika i jego małżonka tylko pod warunkiem, że małżonek ten wyraził zgodę na umowę zawartą przez spółkę osobową z danym wierzycielem, a zgoda ta została zawarta w dokumencie prywatnym lub urzędowym (wystarczająca jest forma pisemna).

Na podstawie takiej zgody sąd – zgodnie z art. 787 KPC - tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko małżonkowi będącemu wspólnikiem nada klauzulę wykonalności przeciwko jego małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową.

W żadnym przypadku nie będzie podlegać egzekucji majątek osobisty współmałżonka takiego wspólnika.

 

O ile wierzyciel zgody małżonka wspólnika na zawarcie umowy ze spółką nie uzyskał – wówczas droga do majątku wspólnego małżonków pozostanie dla niego zamknięta.

 

Wariant II.

 

Wierzyciel może pozwać spółkę i uzyskać przeciwko niej tytuł egzekucyjny. W takim przypadku Wspólnicy nie byliby stroną procesu. W razie, gdyby egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, lub w razie gdyby stało się oczywiste, że egzekucja taka będzie bezskuteczna – wierzyciel uprawniony byłby do domagania się, aby sąd tytułowi egzekucyjnemu przeciwko spółce nadał klauzulę wykonalności również przeciwko wspólnikom, na podstawie przepisu art. 7781 kodeksu postępowania cywilnego.Pojawia się pytanie czy wyrokowi przeciwko spółce osobowej, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikom (art. 7781 kpc) można następnie nadać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkom tych wspólników (art.787 kpc)?

 

Odpowiedź na to pytanie jest negatywna i została potwierdzona uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 12.05.2005 r. III CZP 21/05. Klauzula przeciwko małżonkowi dłużnika może zostać nadana jedynie w przypadku, jeśli dłużnik ten został wymieniony w treści tytułu egzekucyjnego. W wariancie II podmiotem wymienionym w tytule wykonawczym byłaby wyłącznie spółka, a więc brak byłoby podstawy prawnej do nadania mu klauzuli przeciwko współmałżonkowi wspólnika. Taka „piętrowa” klauzula jest zatem prawnie niedopuszczalna.

 

Analiza powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że podmiot zawierający umowę ze spółką osobową powinien, we własnym interesie, uzyskać w formie pisemnej zgody na jej zawarcie od małżonków wszystkich wspólników (z wyjątkiem komandytariusza lub akcjonariusza w spółce komandytowo akcyjnej).

 

Następnie, w sytuacji, gdyby z góry było wiadome, że majątek spółki nie jest wystarczający na zaspokojenie jego roszczenia, a w przyszłości zajdzie konieczności prowadzenia egzekucji z prywatnych majątków wspólników – wówczas warto prowadzić postępowanie sądowe według wariantu I, tj. pozwać solidarnie spółkę oraz wspólników. Dzięki temu wierzyciel uniknie konieczności prowadzenia dwóch kolejnych procesów sądowych (najpierw przeciwko spółce, a następnie przeciwko wspólnikom), aby możliwe stało się sięgnięcie do majątków wspólników objętych wspólnością małżeńską. Zyskuje na tym nie tylko oszczędności, ale również i czas. Tym samym zwiększa prawdopodobieństwo zaspokojenia służących mu roszczeń.