Bartłomiej Liber, Gazeta Prawna, 30.11.2010 r.

 

Polski pracownik wykonujący w innym Państwie Członkowskim Unii Europejskiej pracę najemną podlega systemowi ubezpieczeń społecznych tego Państwa Członkowskiego. W takiej sytuacji pracodawca może, pod pewnymi warunkami, przenieść na pracownika obowiązek regularnego opłacania składek.

 

Spółka mająca siedzibę w Polsce, zatrudniająca pracownika, który wykonuje pracę w innym Państwie Członkowskim UE ma wątpliwości, przepisy którego państwa w zakresie ubezpieczeń społecznych należy w stosunku do niego zastosować - te obowiązujące w Polsce czy też w drugim Państwie? Gdzie należy składać deklaracje oraz opłacać składki? Kto jest zobowiązany do wypełniania tych obowiązków: pracodawca czy pracownik?

Kwestię powyższą regulują przepisy prawa unijnego, których znajomość przez osoby korzystające z zasady swobodnego przepływu osób (pracowników) pozwala na uniknięcie problemów w zakresie ubezpieczenia społecznego.

Zgodnie z punktem (17) preambuły Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 w celu jak najskuteczniejszego zagwarantowania równości traktowania wszystkich pracujących na terytorium Państwa Członkowskiego przyjęto jako ogólną zasadę, że ustawodawstwem mającym zastosowanie w przedmiocie właściwości systemu ubezpieczeń społecznych są przepisy Państwa Członkowskiego, w którym zainteresowana osoba wykonuje swą pracę jako pracownik najemny. A zatem także jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia. W rezultacie, zgodnie z przepisem art. 11 ust. 3 a) powyższego Rozporządzenia osoba wykonująca w Państwie członkowskim pracę najemną podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego. W przytoczonym powyżej przykładzie należy więc zastosować prawo niemieckie.

Dodatkowo, zgodnie z przepisem art. 21 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. pracodawca, którego siedziba lub miejsce prowadzenia działalności znajdują się poza terytorium właściwego państwa członkowskiego, zobowiązany jest do wypełnienia wszystkich obowiązków wynikających z ustawodawstwa mającego zastosowanie do jego pracowników, w szczególności obowiązku zapłacenia składek przewidzianych w tym ustawodawstwie, tak jakby jego siedziba lub miejsce prowadzenia działalności znajdowały się we właściwym państwie członkowskim. W praktyce oznacza to, że spółka polska jest zobligowana samodzielnie opłacać swojemu pracownikowi w Berlinie składki na ubezpieczenie społeczne zgodnie z przepisami niemieckimi oraz składać deklaracje zgodnie z przepisami prawa niemieckiego.

Jeżeli jednak pracodawca nie ma miejsca prowadzenia działalności w państwie członkowskim, którego ustawodawstwo ma zastosowanie (w analizowanym przykładzie:
w Niemczech), to - zgodnie z przepisem art. 21 ust. 2 Rozporządzenia nr 987/2009 - może uzgodnić z pracownikiem, że spoczywający na pracodawcy obowiązek zapłacenia składek może być wypełniany w jego imieniu przez pracownika, bez uszczerbku dla podstawowych obowiązków pracodawcy.

Innymi słowy pracodawca może uzgodnić pracownikiem, że ten będzie samodzielnie opłacał swoje składki na ubezpieczenie społeczne. Obowiązkiem pracodawcy jest jedynie powiadomienie instytucji właściwej tego państwa członkowskiego o dokonanych uzgodnieniach (w przykładzie – niemiecki ZUS czyli BfA). W praktyce strony takich porozumień uzgadniają również, że na pracowniku spoczywał będzie obowiązek terminowego składania deklaracji, zgodnie z prawem obcym.

Powyższe przepisy nie mają zastosowania do pracowników delegowanych przez pracodawcę
do innego Państwa Członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, jeżeli okres delegacji nie przekracza 24 miesięcy i jeżeli osoba ta nie jest wysyłana, żeby zastąpić inna osobę.

 

 

Źródła prawa:

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego