Autor: Alicja Noga

NOWY TYP SPÓŁKI KAPITAŁOWEJ – PROSTA SPÓŁKA AKCYJNA OD MARCA 2020

Nowy twór na gruncie kodeksu spółek handlowych, czyli prosta spółka akcyjna (P.S.A. 2020) stanowi realizację ostatniego filaru pakietu nowelizacji wprowadzanych przez Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii, znanego pod nazwą „100 zmian dla firm”. Ustawa wprowadzająca do obrotu gospodarczego prostą spółkę akcyjną została już podpisana przez Prezydenta (dnia 2 sierpnia 2019 r.), a nowe przepisy wejdą w życie 1 marca 2020 r.

W założeniach projektodawców nowy typ spółki kapitałowej, dodany do ksh, którą będzie tzw. prosta spółka akcyjna ma stanowić znaczne uproszczenie, w szczególności dla start-upów oraz innych, podobnych innowacyjnych projektów. Nowy typ spółki jest hybrydą łączącą niektóre cechy spółki osobowej ze spółką kapitałową.

ŁATWY START

Nowelizacja stanowi przede wszystkim odpowiedź na postulaty młodych przedsiębiorców z branży innowacji i środowisk start-upowych. W założeniach projektu  P.S.A. miała eliminować problemy i ograniczenia związane z funkcjonowaniem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a także uniknąć konieczności angażowania na starcie potężnego zaplecza finansowego, prawnego, organizacyjnego - jakie wiążą się z zakładaniem spółki akcyjnej. Tradycyjna spółka akcyjna jest bowiem często postrzegana jako zbyt kosztowna i skomplikowana w obsłudze, a wysoki kapitał wymagany przy jej zakładaniu stanowi dodatkową barierę do jej utworzenia dla przedsiębiorców z branży nowych technologii działających często w warunkach dużej niestabilności rynkowej.

Od niedawna spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością można już zarejestrować w krótkim czasie, przez system internetowy S24, podczas gdy spółkę akcyjną rejestruje tylko sąd. W Polsce większym zaufaniem inwestorów cieszą się jednak spółki akcyjne. Prostą spółkę akcyjną będzie można zarejestrować elektronicznie w 24 godziny za pomocą formularza wzorca umowy. Ustawa zakłada także liberalizację przepisów dotyczących kapitału zakładowego poprzez obniżenie wysokości minimalnego kapitału zakładowego. Do założenia prostej spółki akcyjnej wystarczy 1 zł kapitału. Wzory umów w S24 mają służyć szybkiej, wręcz zautomatyzowanej rejestracji standardowej i nieskomplikowanej spółki. Dzięki temu rejestracja będzie mogła nastąpić już w przeciągu doby. Wzorzec umowy prostej spółki akcyjnej zostanie określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości.

Czas rejestracji nowego typu spółki (który przy spółce akcyjnej może się wydłużać nawet do trzech miesięcy) ma w związku powyższym stanowić istotne ułatwienie,. Potrzeba niezwłocznego zdobycia źródeł finansowania dla nowego przedsiębiorcy na rynku sprawia, że znaczenie chętniej wybierze on założenie P.S.A. niemalże „od ręki”.

PRZYSTĘPNIEJSZE POZYSKIWANIE KAPITAŁU

Dotychczas tradycyjnie istniejące rodzaje spółek nie były w stanie sprostać potrzebom jakie zrodziły się wraz ze wzrostem liczby powstających start-upów, będących wyznacznikiem innowacyjnej gospodarki, które jednak charakteryzują się niepewnością funkcjonowania, a także nierzadko niskim poziomem doinwestowania. Spółka z o. o. nie zapewnia bowiem elastyczności, co wiąże się z brakiem możliwości utworzenia udziałów niemych, wymogiem formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi dla zbycia udziałów oraz z faktem, że minimalna wartość nominalna udziału wynosi 50 zł.

Założenie P.S.A. ma ułatwić pozyskiwanie kapitału początkowego przez start-upy. Prosta spółka akcyjna będzie wychodziła naprzeciw metodom łatwego inwestowania w spółkę przy jednoczesnym braku barier wejścia, np. 1 zł kapitału na start.

Celem zmiany ustawy i wprowadzonej P.S.A. jest również pogodzenie interesów założycieli z atrakcyjnością przedsięwzięcia dla inwestorów uwidaczniające się poprzez przeniesienie skomplikowanych relacji inwestorskich na poziom ustawy (opcjonalne jako postanowienia umów między akcjonariuszami), a dzięki temu zapewnienie założycielom większego wpływu na kształt tych relacji.

Zgodnie z projektowanym art. 3003 § 1 ksh w prostej spółce akcyjnej tworzy się wyrażony w złotych kapitał akcyjny wynoszący co najmniej 1zł, na który przeznacza się wniesione na pokrycie akcji wkłady pieniężne i wkłady niepieniężne mające zdolność bilansową. W aktualnie istniejącej spółce z o.o. minimalny kapitał zakładowy zgodnie z art. 154 § 1 ksh wynosi co najmniej 5000 zł. Tymczasem minimalny kapitał zakładowy spółki akcyjnej, która niejednokrotnie swoją naturą znacznie bardziej pasowałaby do rozwijania start-upu, dzięki możliwości otwartego finansowania przedsięwzięcia wynosi zgodnie z art. 308 § 1 ksh aż minimum 100 000 zł, co niejednokrotnie dla nowo powstałego projektu okazuje się być kwotą blokującą rejestrację spółki akcyjnej. Należy zatem uznać, że zmiana w projektowanym zakresie ma szansę korzystnie wpłynąć na możliwość rozwoju takich działalności w Polsce.

Nowe przepisy wprowadzają wyjątek od reguły określonej w art. 14 § 1 ksh, stanowiący, że przedmiotem wkładu do spółki kapitałowej nie może być prawo niezbywalne lub świadczenie pracy bądź usług. Ustawa w art. 3002 § 1 ksh zakłada możliwość obejmowania akcji za wkłady niepieniężne, mające wartość majątkową: pracę, know-how, czy usługi. Taki mechanizm ma na celu pozwolić na zespolenie kapitału ludzkiego z kapitałem finansowym oraz ich pełne rozlokowanie. Jest to także przejaw wspólnej cechy ze spółkami osobowymi.

 

PROSTE I SZYBKIE FUNKCJONOWANIE - MECHANIZM UELASTYCZNIANIA REGUŁ WŁAŚCIWYCH TRADYCYJNYM SPÓŁKOM KAPITAŁOWYM

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest postrzegana przez środowisko start-upowe jako stosunkowo mało elastyczna forma prowadzenia biznesu. Wprawdzie można ją założyć przez internet, ale do dokonywania większości zmian w jej strukturach i tak potrzebny jest notariusz. Natomiast w spółkach akcyjnych organizacja udziałów zmienia się prawie codziennie za pośrednictwem giełdy. Za założeniem P.S.A. ma zatem przemawiać duża swoboda i elastyczność w określaniu rodzajów akcji jak i zasad działania spółki.

Prostota P.S.A. ma cechować się stosunkowo nieskomplikowaną i elastyczną strukturą organów. Obecnie projektowane przepisy o P.S.A. przewidują, że będzie mógł w niej funkcjonować zarząd – tak, jak ma to miejsce obecnie w przypadku S.A. i SP. Z O.O. Ponadto, fakultatywnie P.S.A. będzie mogła powołać także radę nadzorczą, lecz nie będzie to obowiązkowe. Niezależnie bowiem, od możliwości skorzystania z dotychczasowych rozwiązań, nowelizacja umożliwia powołanie całkowicie nieznanego dotychczasowemu ksh organu – tzw. rady dyrektorów. Ustawa wprowadza alternatywny, monistyczny model zarządzania i nadzoru w spółce na wzór anglosaski. Rada dyrektorów będzie łączyć funkcje wykonawcze (odpowiadające kompetencjom zarządu), jak i nadzorcze (odpowiadające kompetencjom rady nadzorczej) w jednym organie.

 

Mając w świadomości fakt, że start-upy działają w warunkach wysokiej niepewności, wymagającej szybkiej reakcji na zmiany zachodzące w ich otoczeniu biznesowym ustawa przewiduje, iż uchwały organów P.S.A. będą mogły być podejmowane za pomocą poczty elektronicznej albo wideokonferencji.  Elektronizacja procedur umożliwi także przyspieszenie wielu procesów funkcjonujących dotychczas w spółkach. Umożliwi to uelastycznienie reagowania na zmieniającą się rzeczywistość, która na rynku start-upów potrafi być bardzo dynamiczna. Obieg dokumentów będzie szybszy także dzięki oparciu struktury organizacyjnej o monistyczny model zarządzania.

 

Nowe przepisy art. 30029 § 1 i art. 30030 § 1 ksh z kolei przewidują, że akcje w P.S.A. nie będą miały postaci dokumentu. Uruchomiony ma zostać uproszczony elektroniczny rejestr akcjonariuszy, prowadzony np. przez zewnętrzny podmiot inwestycyjny (zajmujący się obrotami finansowymi) albo notariusza. Nowość stanowi zwłaszcza dopuszczenie wykorzystanie systemu blockchain do prowadzenia takiego rejestru. Jest to pierwszy tego typu ustawowy zapis pozwalający na wykorzystanie najnowocześniejszych technologii – w postaci tzw. zdecentralizowanych i rozproszonych baz danych.

Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania należy uznać za dość nowatorskie. Ustawa ogranicza odpowiedzialność akcjonariuszy za zobowiązania spółki, z drugiej jednak strony umożliwia wnoszenie przez nich wkładów niepieniężnych w postaci pracy lub usług, co stanowi korzystne rozwiązanie dla twórców start-upów tworzących swój wkład zwłaszcza na początku, w oparciu o pomysły i zaangażowanie, a nie zainwestowany majątek. Rozwiązanie takie niesie za sobą z pewnością ryzyko trudności zapewnienia wypłacalności spółki, a co za tym idzie osłabienie jej wiarygodności finansowej. W kwestii odpowiedzialności finansowej, nowością jest także przepis statuujący odpowiedzialność członków zarządu za długi. W tradycyjnej spółce akcyjnej nie ma odpowiedzialności członków zarządu spółki wobec wierzycieli spółki. Natomiast w świetle nowych przepisów, w sytuacji gdy egzekucja przeciwko P.S.A. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania (odpowiedzialność jak na podstawie art. 299 ksh).

 

Akcje P.S.A. nie powinny być wprowadzane ani dopuszczane do zorganizowanego obrotu, w szczególności na rynku regulowanym, co wynika z braku statusu spółki publicznej i związanych z tym restrykcyjnych obowiązków związanymi z notowaniem akcji na giełdzie. Natomiast możliwe jest przekształcenie P.S.A. w spółkę akcyjną w celu wejścia na giełdę. P.S.A. będzie można także przekształcić w SP. Z O.O.

Pozostałe nowatorskie rozwiązania ujęte w omawianej ustawie to możliwość elastycznego kształtowania struktury majątkowej spółki w tym emisji akcji bez wartości nominalnej. Łatwiejsze będzie także dysponowanie środkami spółki przez brak zamrożonego kapitału zakładowego. Konieczne jednak będzie ustalenie rezerwy na pokrycie strat w wysokości odpisu 8% zysku rocznie. Zapewnianie bezpieczeństwa obrotu oraz wierzycieli ma stanowić obowiązek gromadzenia rezerwy odpowiadającej 5% zobowiązań spółki z zatwierdzonego sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy. Wprowadzona została także odpowiedzialność za przeszacowanie wkładów niepieniężnych, z wyłączeniem wkładów w postaci świadczenia pracy bądź usług lub praw niezbywalnych (w przypadku S.A. odpowiedzialność za przeszacowanie wkładów nie istnieje).

UPROSZCZONA LIKWIDACJA W RAZIE NIEPOWODZENIA

W razie niepowodzenia przedsięwzięcia likwidacja lub przekształcenie P.S.A. w inną spółkę kapitałową będzie znacznie prostsze i szybsze niż jest to uregulowane w aktualnym stanie prawnym tradycyjnych spółek. Będzie także możliwość przekształcenia P.S.A. w inna spółkę kapitałową.

Dotychczas istotną okolicznością zniechęcającą do utworzenia spółki akcyjnej była dość skomplikowana i czasochłonna procedura jej likwidacji. Do likwidacji prostej spółki akcyjnej, w zakresie nieunormowanym w nowo wprowadzanych regulacjach, stosuje się odpowiednio wskazane przepisy o likwidacji spółki akcyjnej. Zasady jej prowadzenia w odniesieniu do P.S.A. są jednak znacznie uproszczone. Ustawa nowelizująca wprowadza skrócony czas przeprowadzenia likwidacji P.S.A. Zgodnie z nowymi regułami wystarczy tylko jedno ogłoszenie o otwarciu likwidacji, trzymiesięczny termin na zgłaszanie roszczeń przez wierzycieli oraz brak ustawowego okresu karencji warunkującego możliwość podziału majątku pomiędzy akcjonariuszy.

 

Ponadto nowa regulacja umożliwia rozwiązanie spółki bez likwidacji. Zgodnie art. 300121 po wejściu w życie omawianej ustawy możliwe będzie wykreślenie P.S.A. z KRS bez prowadzenia likwidacji. W tym celu wystarczy uchwała zgromadzenia akcjonariuszy powzięta kwalifikowaną większością 3/4 głosów przy 50% quorum. Regulacja ta przewiduje przejęcie całego majątku i zobowiązań spółki przez jednego z akcjonariuszy (akcjonariusz przejmujący) wraz z obowiązkiem zaspokojenia wierzycieli i pozostałych akcjonariuszy.

KRYTYKA

P.S.A. nadano charakter niepublicznej spółki kapitałowej, w założeniu dostosowanej do nowoczesnej gospodarki, przeznaczonej przede wszystkim do prowadzenia innowacyjnych przedsięwzięć. Choć ustawa zawiera realizację wielu przydatnych i usprawniających funkcjonowanie tego typu spółek narzędzi, to od początku wokół pomysłu pojawiło się także wiele głosów krytyki. Sprowadza się ona przede wszystkim do kwestii zbędności całej konstrukcji oraz wytykania braku spójności po wprowadzeniu nowych przepisów. Oponenci pomysłu sugerują, iż wystarczającym byłoby wyodrębnienie podtypu w ramach spółki akcyjnej lub spółki z o.o. typu „light”. Są to jednak skrajne poglądy, z którymi nie należy się w pełni zgodzić, a jedynie wyrazić nadzieję, że z czasem rozwiązania wprowadzające P.S.A. sprawdzą się w praktyce, a być może nawet będą stanowić impuls do przełożenia przyjętych rozwiązań na pozostałe rodzaje spółek kapitałowych, przyczyniając się do globalnych reform systemu. Wydaje się także, że wprowadzenie nowego tworu nie może prowadzić do dekompozycji systemu spółek kapitałowych, gdyż wprowadzone rozwiązania dotyczą samych fundamentów nowych regulacji, a nie modyfikacji istniejących już rozwiązań. To wprowadzanie podtypów tradycyjnych spółek kapitałowych mogłoby doprowadzić do wewnętrznego rozmycia ksh i interpretacyjnych niespójności.

Co więcej, ustawa sytuuje Polskę w gronie państw - prekursorów, podążających za trendem tworzenia nowych bytów prawnych z myślą o start-upach. Tak jak ma to miejsce od 2017 r. w regulacjach prawnych Słowacji (prosta spółka na akcje) czy we Francji (dawno już spopularyzowana forma spółki: société par actions simplifiée). Wprowadzenie nowego bytu prawnego ma sprzyjać nie tylko zatrzymaniu eksportu rodzimych startupów z Polski, ale także planom przyciągnięcia innowacji z zagranicy.

Podsumowując, uproszczenie obrotu akcjami, zmiana niektórych zasad funkcjonowania organów spółki i łatwość w dysponowaniu majątkiem wniesionym do spółki przez akcjonariuszy może się okazać wygodnym narzędziem dla funkcjonowania wielu innowacyjnych projektów w Polsce. Z czasem okaże się również czy taka regulacja, będzie skutecznie chronić nie tylko interesy akcjonariuszy, lecz także wierzycieli oraz czy nie otworzy pola podatnego do nadużyć.